ଭୁବନେଶ୍ୱର: ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାର ଡୁଙ୍ଗୁରି ତେଲି ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ପାଇଁ ରାହୁଲ ନଦୀ କେବଳ ଏକ ନଦୀ ନୁହେଁ; ଏହା ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ତଥା ସେମାନଙ୍କ ପୈତୃକ ବିଶ୍ୱାସର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ପ୍ରତୀକ। ୩୦୦ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଧରି ଏହି ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଏକ ଅନନ୍ୟ ପରମ୍ପରା ପାଳନ କରିଆସୁଛି: ଏହାର ସଦସ୍ୟମାନେ ରାହୁଲ ନଦୀର ଜଳରେ ପାଦ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ। ସେମାନଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ପ୍ରବାହିତ ଜଳ ସେମାନଙ୍କ ଇଷ୍ଟଦେବତାଙ୍କ ଛାତିର ପ୍ରତୀକ ଅଟେ। ଏଥିରେ ପାଦ ରଖିବାକୁ ଏକ ଗୁରୁତର ପାପ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ ଏବଂ ଏହା ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଆଣିବା ସହ ଆୟୁଷ ମଧ୍ୟ କମାଇଦିଏ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି।ଏହି ପରମ୍ପରା ଏତେ ଗଭୀର ଭାବରେ ଜଡ଼ିତ ଯେ ଅତୀତରେ ଡୁଙ୍ଗୁରି ତେଲି ପରିବାରଗୁଡ଼ିକ ଡଙ୍ଗା ସାହାଯ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ନଦୀ ପାର ହେବାକୁ ଏଡ଼ାଇ ଚାଲୁଥିଲେ। ବିବାହ ଶୋଭାଯାତ୍ରା ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁନଥିଲା। ଆବଶ୍ୟକ ପଡ଼ିଲେ, ସେମାନେ ନଦୀ ପାର ହେବା ପାଇଁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିଲେ କିମ୍ବା ବିକଳ୍ପ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରୁଥିଲେ। ରାହୁଲ ନଦୀ କନ୍ଧମାଳ, କଳାହାଣ୍ଡି ଏବଂ ବଲାଙ୍ଗୀର ଜିଲ୍ଲାର ସୀମା ଦେଇ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇଥାଏ ।

ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଲୋକକଥା ଅନୁଯାୟୀ, ଏହା କନ୍ଧମାଳର ସୁବର୍ଣ୍ଣଗିରି ପାହାଡ଼ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ପେଣ୍ଡିମୁଣ୍ଡା ସ୍ଥିତ ଜଳେଶ୍ୱର ମହାଦେବ ମନ୍ଦିର ନିକଟରେ ତେଲ ନଦୀ ସହିତ ମିଳିତ ହୁଏ। ଡୁଙ୍ଗୁରୀ ତେଲି ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ ଏହି ନଦୀ କୂଳରେ ବସବାସ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଜୀବିକା ପାଇଁ ନଦୀର ଉର୍ବର ତଟଭୂମି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ସୋରିଷ, ରାଶି, ଚିନାବାଦାମ, ଅଳସୀ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟମୁଖୀ ଭଳି ତୈଳବୀଜ ଚାଷ କରୁଥିଲେ। ନଦୀ ସେମାନଙ୍କ ବସତି ଓ କୃଷିକୁ ଜୀବନ ଯୋଗାଉଥିବାରୁ, ଧୀରେ ଧୀରେ ଏହା ସେମାନଙ୍କ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଜୀବନର ଏକ ଅବିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଅଂଶ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲା। ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ବିଶ୍ୱାସ ଯେ ସେମାନଙ୍କ ଦେବତା ସ୍ୱୟଂ ନଦୀରୁ ଆବିର୍ଭାବ ହୋଇଥିଲେ, ଯାହା ଏହାର ଜଳକୁ ପବିତ୍ର କରିଛି।

ଆଜି ଆଧୁନିକ ସେତୁ ଯୋଗୁଁ ରାହୁଲ ନଦୀ ପାର ହେବା ବହୁତ ସହଜ ହୋଇଯାଇଛି। ତଥାପି ଶିକ୍ଷା, ସହରୀକରଣ ଏବଂ ଆଧୁନିକ ବୃତ୍ତି ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଛି, କିନ୍ତୁ ନଦୀ ସେମାନଙ୍କର ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ ହୋଇ ରହିଛି। ଆକର୍ଷଣୀୟ ଭାବରେ, ସେମାନଙ୍କର ପାରମ୍ପରିକ ଶ୍ରଦ୍ଧା ପରିବେଶଗତ ଦାୟିତ୍ୱକୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ସାହିତ କରିଛି। ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ସଦସ୍ୟମାନେ ପ୍ରଦୂଷଣ ଏବଂ ନଦୀର କ୍ଷତିକୁ ନିରୁତ୍ସାହିତ କରିଛନ୍ତି, ଏହାକୁ କେବଳ ବ୍ୟବହାର କରିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ପାଇଁ କିଛି ବୋଲି ବିଚାର କରୁଛନ୍ତି। ସମୟକ୍ରମେ ରାହୁଲ ନଦୀ ନିଜର ଗତିପଥ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଛି ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହା ସେହି ସମ୍ପ୍ରଦାୟର କେତେକ ପୁରୁଣା ବସତିଠାରୁ ବହୁ ଦୂରରେ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଛି। ତଥାପି, ଏହି ପରମ୍ପରା ଆଜି ବି ବଞ୍ଚି ରହିଛି।