ଦୀପର ପର୍ବ ଦୀପାବଳି l ଏହି ଦିନ ଦୀପ ଜାଳିବା ସହିତ ଆକାଶରେ ରଙ୍ଗ ବେରଙ୍ଗର ବାଣର ଚମକ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ l କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ରାତିର ଅନ୍ଧାର ଆକାଶ ଆଲୋକରେ ଝଲସି ଉଠେ l କିନ୍ତୁ ଆପଣ କେବେ ଭାବିଛନ୍ତି କି, ଏହି ବାଣ ଓ ଫଟକାର ଆରମ୍ଭ କେବେ ହୋଇଥିଲା? ପ୍ରଥମେ କିଏ ଏହାକୁ ତିଆରି କରିଥିଲେ? ଏବଂ ଯେଉଁ ବାରୁଦରୁ ଆଜି ଆତସବାଜି, ରକେଟ୍ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ବିସ୍ଫୋରକ ସାମଗ୍ରୀର ବିକାଶ ହୋଇଥିଲା, ତାହାର ଆବିଷ୍କାର କିପରି ହୋଇଥିଲା?

ଏହି କାହାଣୀର ସବୁଠାରୁ ରୋଚକ ଦିଗ ହେଉଛି, ପ୍ରାଚୀନ ଚୀନ୍ର କିଛି ରସାୟନବିଦ୍ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜିତିବା ଓ ଅମରତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଅମୃତର ସନ୍ଧାନ କରୁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ପରୀକ୍ଷଣରୁ ଏପରି ଏକ ପଦାର୍ଥ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଲା, ଯାହା ମାନବ ସଭ୍ୟତାର ଇତିହାସକୁ ବଦଳାଇଦେଲା। ସେମାନେ ଖୋଜୁଥିଲେ ଅମୃତ, କିନ୍ତୁ ଦୁନିଆ ପାଇଲା ବାରୁଦ! ଏହା ହେଉଛି ପ୍ରାଚୀନ ଚୀନ୍ର ରସାୟନବିଦ୍ଙ୍କ ପରୀକ୍ଷଣ, ବାରୁଦର ଆବିଷ୍କାର, ଆତସବାଜିର ଜନ୍ମ ଏବଂ ଏକ ଏପରି ଆବିଷ୍କାରର କାହାଣୀ, ଯାହା ମନୋରଞ୍ଜନ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧର ପ୍ରଯୁକ୍ତିକୁ ମଧ୍ୟ ବଦଳାଇଦେଇଥିଲା। ଆଜି ଯେଉଁ ଆତସବାଜି ଆପଣ ଦେଖୁଛନ୍ତି ତାହାର ଆରମ୍ଭ ଚୀନ୍ରୁ ହୋଇଥିଲା । ତେବେ ଏହା କହିବା ଠିକ୍ ହେବ ନାହିଁ ଯେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଗୋଟିଏ ଦିନରେ ଆତସବାଜି ତିଆରି କରିଦେଇଥିଲେ। ଏହାର ବିକାଶ ଅନେକ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଦେଇ ହୋଇଥିଲା।

ଇତିହାସ ଅନୁସାରେ, ପ୍ରାୟ ୨୦୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ସମୟରେ ଚୀନ୍ରେ ନିଆଁରେ ଶୁଖିଲା ବାଉଁଶ ପକାଇବାର ପରମ୍ପରା ଥିଲା। ନିଆଁର ତାପରେ ବାଉଁଶ ଭିତରେ ଥିବା ବାୟୁ ପ୍ରସାରିତ ହେବାରୁ ତାହା ଜୋର୍ରେ ଫାଟି ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲା।ସେହି ସମୟର ଲୋକମାନଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ ଥିଲା ଯେ ଏପରି ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମା ଓ ଅଶୁଭ ଶକ୍ତି ଦୂର ହୋଇଯାଏ।ଅର୍ଥାତ୍, ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଫଟକା ପାଇଁ ଆଧୁନିକ ଯନ୍ତ୍ରପାତି କିମ୍ବା ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥର ଆବଶ୍ୟକତା ନଥିଲା। ବାଉଁଶ ଓ ନିଆଁ ହିଁ ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଆଧାର ଥିଲା।

ତେବେ ଅମରତ୍ୱ ଖୋଜୁ ଖୋଜୁ କିପରି ଆବିଷ୍କାର ହେଲା ବାରୁଦ?ଏହି କାହାଣୀ ପ୍ରାୟ ନବମ ଶତାବ୍ଦୀର ଚୀନ୍ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ସେହି ସମୟରେ ଚୀନ୍ରେ ତାଓ ଧର୍ମାବଲମ୍ବୀ ରସାୟନବିଦ୍ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅମରତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାର ଆଗ୍ରହ ରହିଥିଲା। ସେମାନଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ ଥିଲା ଯେ ପ୍ରକୃତିରେ ଏପରି କିଛି ପଦାର୍ଥ ରହିଛି, ଯାହା ମଣିଷର ଆୟୁଷ ବଢ଼ାଇପାରିବ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁକୁ ମଧ୍ୟ ଦୂରେଇ ରଖିପାରିବ।ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ ଓ ରାସାୟନିକ ଉପାଦାନ ଉପରେ ପରୀକ୍ଷଣ କରୁଥିଲେ। ଏହି ପରୀକ୍ଷଣ ସମୟରେ କେତେକ ପଦାର୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ହେଉଥିଲା। କେତେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ନିଆଁ ଲାଗିବା ଓ ବିସ୍ଫୋରଣ ଭଳି ଘଟଣା ମଧ୍ୟ ଘଟୁଥିଲା। ଏହି ପରୀକ୍ଷଣ ଓ ଅନୁସନ୍ଧାନ ମଧ୍ୟରୁ ଚୀନ୍ରେ ବାରୁଦର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ରୂପ ବିଷୟରେ ଜ୍ଞାନ ମିଳିଥିଲା।

ତେବେ ବାରୁଦର ଆବିଷ୍କାର କୌଣସି ଜଣେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତି କରିଥିଲେ ବୋଲି ପ୍ରମାଣିତ କରିବା ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ଐତିହାସିକ ତଥ୍ୟ ନାହିଁ। ଏହାର ବିକାଶ ଧୀରେ ଧୀରେ ହୋଇଥିଲା। ନବମ ଶତାବ୍ଦୀର ଚୀନ୍ର କେତେକ ଲିଖିତ ଦଲିଲରେ ଏହାର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଉଲ୍ଲେଖ ମିଳେ। ଯେଉଁ ଲୋକମାନେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜିତିବାର ଉପାୟ ଖୋଜୁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ପରୀକ୍ଷଣରୁ ଏପରି ଏକ ପଦାର୍ଥ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଲା, ଯାହା ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଓ ମନୋରଞ୍ଜନ ଉଭୟ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରଭାବିତ କଲା।

ବାରୁଦର ଆବିଷ୍କାର ଓ ଫଟକାର ଆବିଷ୍କାର ଏକା କଥା ନୁହେଁ। ବାରୁଦ ସମ୍ପର୍କରେ ଜ୍ଞାନ ମିଳିବା ପରେ ଏହାକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଶବ୍ଦ ଓ ଆଲୋକ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ଫଟକାର ବିକାଶ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଚୀନ୍ର ଲି ତିଆନ୍ଙ୍କ ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ। ଚୀନ୍ର ପାରମ୍ପରିକ ଐତିହାସିକ ବିବରଣୀ ଅନୁସାରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଫଟକାର ଉଦ୍ଭାବକ ଭାବେ ଶ୍ରେୟ ଦିଆଯାଏ। ତାଙ୍କର ସମ୍ପର୍କ ଚୀନ୍ର ହୁନାନ୍ ପ୍ରଦେଶର ଲିୟୁୟାଙ୍ଗ୍ ଅଞ୍ଚଳ ସହ ଥିବା କୁହାଯାଏ। ଆଜି ମଧ୍ୟ ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଆତସବାଜି ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ତେବେ ଲି ତିଆନ୍ଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ବିଶ୍ୱର ପ୍ରଥମ ଫଟକା ନିର୍ମାତା ବୋଲି ପ୍ରମାଣ କରୁଥିବା ସମକାଳୀନ ଦଲିଲ ମିଳିନାହିଁ। ତେଣୁ ତାଙ୍କ ନାମକୁ ଏକ ପାରମ୍ପରିକ ଐତିହାସିକ ମାନ୍ୟତା ଭାବେ ଦେଖିବା ଉଚିତ। ଧୀରେ ଧୀରେ ଚୀନ୍ର ନବବର୍ଷ, ବିବାହ, ଧାର୍ମିକ ଉତ୍ସବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶୁଭ ଅବସରରେ ଫଟକା ଫୁଟାଇବାର ପରମ୍ପରା ଲୋକପ୍ରିୟ ହୋଇଥିଲା।

also read- ଦୀପାବଳିରେ ଟିକିଏ ଅସାବଧାନତା, ଆଣିପାରେ ବଡ଼ ବିପଦ ; ଅଗ୍ନିକାଣ୍ଡରୁ ରୁହନ୍ତୁ ସାବଧାନ !

ଚୀନ୍ରୁ ସାରା ବିଶ୍ୱକୁ କିପରି ପହଞ୍ଚିଲା ଆତସବାଜି?

ଚୀନ୍ରେ ବାରୁଦ ଓ ଆତସବାଜିର ବିକାଶ ହେବା ପରେ ଏହାର ବ୍ୟବହାର ଧୀରେ ଧୀରେ ଯୁଦ୍ଧ ଓ ଉତ୍ସବ ଉଭୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବଢ଼ିଥିଲା। ପ୍ରାୟ ଦଶମରୁ ତ୍ରୟୋଦଶ ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ୟରେ ଚୀନ୍ରେ ବାରୁଦ ଆଧାରିତ ସାମରିକ ଉପକରଣ ଓ ରକେଟ୍ ପ୍ରଯୁକ୍ତିର ବିକାଶ ହୋଇଥିଲା। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ବାଣିଜ୍ୟ, ଯାତ୍ରା, କୂଟନୈତିକ ସମ୍ପର୍କ ଓ ବୈଷୟିକ ଆଦାନପ୍ରଦାନ ମାଧ୍ୟମରେ ବାରୁଦ ସମ୍ପର୍କିତ ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟ ଓ ୟୁରୋପରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲା। ତ୍ରୟୋଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ୟୁରୋପରେ ବାରୁଦ ବିଷୟରେ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରସାରିତ ହେବାକୁ ଲାଗିଥିଲା। ପରେ ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଆତସବାଜି ଓ ବାରୁଦ ସମ୍ପର୍କିତ ପ୍ରଯୁକ୍ତିର ବିକାଶ ହୋଇଥିଲା। ବିଶେଷକରି ଇଟାଲୀରେ ଆତସବାଜି କଳାର ଉନ୍ନତି ହୋଇଥିଲା। ରାଜାମାନଙ୍କ ବିବାହ, ରାଜକୀୟ ସମାରୋହ ଓ ସାର୍ବଜନୀନ ଉତ୍ସବରେ ଆତସବାଜି ପ୍ରଦର୍ଶନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ମନୋରଞ୍ଜନର ପ୍ରତୀକ ପାଲଟିଥିଲା। ଏହିପରି ଚୀନ୍ରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଏକ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଧୀରେ ଧୀରେ ସାରା ବିଶ୍ୱର ଉତ୍ସବ ପରମ୍ପରାର ଅଂଶ ହୋଇଗଲା।