ଭୁବନେଶ୍ୱର: ଖଣି ଓ ଖଣିଜ ସମ୍ପଦକୁ ନେଇ ଓଡ଼ିଶାରେ ପୁଣି ତେଜିଲା ରାଜନୀତି। MMDR ସଂଶୋଧନକୁ ନେଇ ବର୍ଷିଛନ୍ତି ବିଜେଡି ନେତ୍ରୀ ସୁଜାତା ରାଉତ। ଖଣିଜ ସମ୍ପଦରେ ଭରପୂର ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ୱାର୍ଥ ଓ ରାଜସ୍ୱ ଅଧିକାରକୁ ନେଇ ସେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇଛନ୍ତି। ସୁଜାତାଙ୍କ କହିବା ଅନୁସାରେ, ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟଙ୍କ ୨୦୨୪ର ରାୟ ପରେ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ଖଣିଜ ଅଧିକାର ଉପରେ ଟିକସ ଲଗାଇବାର ସାମ୍ବିଧାନିକ କ୍ଷମତାକୁ ନେଇ ଏକ ବଡ଼ ଆଇନଗତ ଦିଗ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲା। ୯ ଜଣିଆ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଖଣ୍ଡପୀଠ ରାୟରେ କହିଥିଲେ ଯେ ରୟାଲଟି ନିଜେ ଟିକସ ନୁହେଁ ଏବଂ ରାଜ୍ୟମାନଙ୍କର ଖଣିଜ ଅଧିକାର ଉପରେ ଟିକସ ଲଗାଇବାର କ୍ଷମତା ରହିଛି।

ଏହି ରାୟକୁ ଆଧାର କରି ଓଡ଼ିଶା ଭଳି ଖଣିଜ ସମୃଦ୍ଧ ରାଜ୍ୟ ଅତିରିକ୍ତ ରାଜସ୍ୱ ପାଇବାର ସୁଯୋଗ ପାଇଥିଲେ ବୋଲି ସୁଜାତା କହିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ମତରେ, ଏହି ଅର୍ଥ ରାଜ୍ୟର ବିକାଶ, ଶିକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଭିତ୍ତିଭୂମି ନିର୍ମାଣରେ ଖର୍ଚ୍ଚ କରାଯାଇପାରିଥାନ୍ତା।

କିନ୍ତୁ ଏବେ MMDR ସଂଶୋଧନକୁ ନେଇ ଉଠିଛି ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ। ସଂଶୋଧିତ ଆଇନରେ ରାଜ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଖଣିଜ ଅଧିକାର ଓ ଖଣିଜ ଜମି ଉପରେ ଅତିରିକ୍ତ ଟିକସ, ସେସ୍ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲେଭି ଲଗାଇବାର କ୍ଷମତାକୁ ସୀମିତ କରାଯାଇଛି ବୋଲି ବିରୋଧୀ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ଅଭିଯୋଗ କରୁଛନ୍ତି। ଏହାକୁ ନେଇ ଓଡ଼ିଶାର ଖଣିଜ ରାଜସ୍ୱ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିପାରେ ବୋଲି ରାଜନୈତିକ ଚର୍ଚ୍ଚା ଜୋର ଧରିଛି।

ସୁଜାତା ରାଉତ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛନ୍ତି—ଓଡ଼ିଶା ଯେତେବେଳେ ଦେଶର ଖଣିଜ ସମ୍ପଦରେ ବଡ଼ ଅବଦାନ ଦେଉଛି, ସେତେବେଳେ ଏହାର ରାଜସ୍ୱ ଅଧିକାର କାହିଁକି ସଙ୍କୁଚିତ ହେବ? ତାଙ୍କ ମତରେ, ଖଣି ଖନନର ପ୍ରଭାବ ଓଡ଼ିଶାକୁ ମଧ୍ୟ ବହନ କରିବାକୁ ପଡ଼ୁଛି। ଖଣି ଅଞ୍ଚଳରେ ପରିବେଶ ଉପରେ ଚାପ, ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷୟ, ପ୍ରଦୂଷଣ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମାଜିକ-ପରିବେଶୀୟ ପ୍ରଭାବକୁ ରାଜ୍ୟ ସାମ୍ନା କରୁଛି ବୋଲି ସେ ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି। ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ରାଜ୍ୟର ଖଣିଜ ସମ୍ପଦରୁ ମିଳୁଥିବା ରାଜସ୍ୱ ଉପରେ ରାଜ୍ୟର ଅଧିକାର ରହିବା ଦରକାର ବୋଲି ସେ ଦାବି କରିଛନ୍ତି।

ଆଉ ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇଛନ୍ତି ବିଜେଡି ନେତ୍ରୀ—MMDR ସଂଶୋଧନ ବିଲ୍ ପାରିତ ହେବା ସମୟରେ ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ୱାର୍ଥ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ଆଲୋଚନା ହୋଇଥିଲା କି? ଏହାକୁ ନେଇ ସାଂସଦମାନଙ୍କ ଭୂମିକା ଉପରେ ମଧ୍ୟ ସେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇଛନ୍ତି। ଖଣିଜ ସମ୍ପଦରେ ଦେଶର ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରମୁଖ ରାଜ୍ୟ ଓଡ଼ିଶା ହୋଇଥିବାରୁ ଏଭଳି ଏକ ଆଇନରେ ରାଜ୍ୟର ଦୀର୍ଘମିଆଦୀ ସ୍ୱାର୍ଥକୁ ନେଇ ବ୍ୟାପକ ଆଲୋଚନା ଆବଶ୍ୟକ ଥିଲା ବୋଲି ସେ କହିଛନ୍ତି।

ଏପଟେ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ତଥାପି ଭିନ୍ନ ମତ ରଖାଯାଇଛି। ସରକାରଙ୍କ କହିବା ଅନୁସାରେ, ୨୦୨୬ର MMDR ସଂଶୋଧନ ରାଜ୍ୟମାନଙ୍କ ଖଣିଜ ରାଜସ୍ୱକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଛଡ଼ାଇ ନେଉନାହିଁ। କେନ୍ଦ୍ରର ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ, ଦେଶର ଖଣି କ୍ଷେତ୍ରର ରାଜସ୍ୱର ପ୍ରାୟ ୯୦ ପ୍ରତିଶତ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଯାଉଛି ଏବଂ ୨୦୨୫-୨୬ରେ ରାଜ୍ୟମାନଙ୍କ ଖଣିଜ ରାଜସ୍ୱ ପ୍ରାୟ ୧.୧୪ ଲକ୍ଷ କୋଟି ଟଙ୍କା ଥିବା କେନ୍ଦ୍ର କହିଛି।

ତେଣୁ MMDR ସଂଶୋଧନକୁ ନେଇ ଏବେ ମୁଖ୍ୟ ବିବାଦ ହେଉଛି—ରାଜ୍ୟର ଖଣିଜ ରାଜସ୍ୱ ଅଧିକାର କେତେଦୂର ସୁରକ୍ଷିତ ରହିବ ଏବଂ କେନ୍ଦ୍ର-ରାଜ୍ୟ ଆର୍ଥିକ ସମ୍ପର୍କ ଉପରେ ଏହାର ପ୍ରଭାବ କ’ଣ ହେବ? ସୁଜାତା ରାଉତ ଏହି ସଂଶୋଧନକୁ ବିରୋଧ କରିବା ସହ ଓଡ଼ିଶାର ହକ୍ ଏବଂ ସଂଘୀୟ ଢାଞ୍ଚାର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଦାବି କରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଅଭିଯୋଗକୁ ନେଇ ରାଜ୍ୟ ରାଜନୀତିରେ ଆଗକୁ ଆହୁରି ତାପ ବଢ଼ିବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି।