ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ଭାରତର ସହରାଞ୍ଚଳରେ ସାର୍ବଜନୀନ ବସ୍ ପରିବହନ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ସ୍ଥିତି ଚିନ୍ତାଜନକ ରହିଛି। ଦେଶର ସହରଗୁଡ଼ିକରେ ଆବଶ୍ୟକ ତୁଳନାରେ ୭୦ ପ୍ରତିଶତରୁ ଅଧିକ ବସର ଅଭାବ ରହିଥିବା ଏକ ଅଧ୍ୟୟନ ରିପୋର୍ଟରୁ ଜଣାପଡ଼ିଛି। ବିଜ୍ଞାନ ଏବଂ ପରିବେଶ କେନ୍ଦ୍ର (CSE) ଏବଂ ଗ୍ଲୋବାଲ୍ ଟେକ୍ନିକାଲ୍ ଫାର୍ମ ସିଟିଜ୍‌ ଫୋରମ (CITIES Forum) ପକ୍ଷରୁ ମିଳିତ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ‘ଦ ଇକୋନୋମିକ୍ସ ଅଫ୍ ବସ୍ ଟ୍ରାନ୍ସଫରମେସନ୍ସ: ଏ ରୋଡମ୍ୟାପ୍ ଫର୍ ବିକଶିତ ଭାରତ ୨୦୪୭’ ରିପୋର୍ଟରେ ଏହି ଚିତ୍ର ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି। ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ, ଦେଶର ୪୦୦ରୁ ଅଧିକ ଛୋଟ-ବଡ଼ ସହରରେ ସଂଗଠିତ ବସ୍ ସେବା ପ୍ରାୟ ନାହିଁ। ଫଳରେ ଏହି ସହରଗୁଡ଼ିକରେ ଲୋକମାନେ ଅନୌପଚାରିକ ମିନିବସ୍, ଅଟୋ-ରିକ୍ସା ଏବଂ ସେୟାରିଂ ଟୁ-ହ୍ୱିଲର୍ ଭଳି ପରିବହନ ମାଧ୍ୟମ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଛନ୍ତି।

ଆବଶ୍ୟକତା ତୁଳନାରେ ବହୁତ କମ୍ ବସ୍

ଅଧ୍ୟୟନ ଅନୁସାରେ, ଭାରତରେ ମୋଟ ୧୪.୫ ଲକ୍ଷ ପଞ୍ଜୀକୃତ ବସ୍ ରହିଛି। ଏହା ବ୍ୟତୀତ ରାଜ୍ୟ ପରିବହନ ଉଦ୍ୟୋଗ (STU) ଅଧୀନରେ ପ୍ରାୟ ୨.୯ ଲକ୍ଷ ବସ୍ ରହିଛି। କିନ୍ତୁ ଏଥିରୁ ମାତ୍ର ପ୍ରାୟ ୬୫ ହଜାର ବସ୍ ସଂଗଠିତ ସହରାଞ୍ଚଳ ସିଟି ବସ୍ ଭାବେ ଚାଲୁଛି। ବର୍ତ୍ତମାନ ପ୍ରତି ଏକ ଲକ୍ଷ ସହରାଞ୍ଚଳ ଜନସଂଖ୍ୟା ପାଇଁ ମାତ୍ର ୧୩.୩ରୁ ୧୩.୮ଟି ବସ୍ ଉପଲବ୍ଧ ହେଉଛି। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ସରକାରଙ୍କ ନ୍ୟୂନତମ ମାନକ ଅନୁସାରେ ପ୍ରତି ଏକ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ୪୪ଟି ବସ୍ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଅର୍ଥାତ୍ ବର୍ତ୍ତମାନର ବସ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଆବଶ୍ୟକତାଠାରୁ ବହୁତ ପଛରେ ରହିଛି।

୨୦୪୭ ସୁଦ୍ଧା ସହରୀ ଜନସଂଖ୍ୟାରେ ବଡ଼ ବୃଦ୍ଧି

ସହରୀକରଣ ବଢ଼ିବା ସହିତ ଆଗାମୀ ଦିନରେ ସମସ୍ୟା ଆହୁରି ଗମ୍ଭୀର ହେବାର ଆଶଙ୍କା ରହିଛି। ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ, ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷ ୨୦୨୬ରେ ଭାରତର ସହରୀ ଜନସଂଖ୍ୟା ପ୍ରାୟ ୪୯ କୋଟି ଥିବା ବେଳେ ୨୦୪୭ ସୁଦ୍ଧା ଏହା ୭୬.୩ କୋଟିକୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇପାରେ। ଅର୍ଥାତ୍ ଆଗାମୀ ଦୁଇ ଦଶନ୍ଧିରେ ସହରଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରାୟ ୨୭ କୋଟି ନୂଆ ଲୋକ ଯୋଡ଼ିହେବେ। ଏହା ଫଳରେ ସାର୍ବଜନୀନ ପରିବହନ ଉପରେ ଚାପ ଆହୁରି ବଢ଼ିବ। ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ବସ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ବିସ୍ତାର କରାନଗଲେ ଟ୍ରାଫିକ୍ ଜାମ୍, ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ ଏବଂ ଯାତାୟାତ ଖର୍ଚ୍ଚ ଭଳି ସମସ୍ୟା ବଢ଼ିପାରେ।

୫ଟି ରାଜ୍ୟରେ ୫୫% ବସ୍

ଦେଶର ବସ୍ ଉପଲବ୍ଧତାରେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଅସମାନତା ରହିଛି। ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ, ଦେଶର ସକ୍ରିୟ ବସ୍ର ପ୍ରାୟ ୫୫ ପ୍ରତିଶତ କେବଳ ୫ଟି ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ, ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ, କର୍ଣ୍ଣାଟକ, ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ଏବଂ ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶରେ କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ ହୋଇଛି। ଅନେକ ରାଜ୍ୟ ଓ ସହରରେ ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁପାତରେ ବସ୍ ଉପଲବ୍ଧ ନଥିବାରୁ ଲୋକମାନେ ଅନୌପଚାରିକ ପରିବହନ ଉପରେ ଅଧିକ ନିର୍ଭର କରୁଛନ୍ତି।

Also Read- ଲାଇଟ୍ କ୍ୟାମେରା ଆକ୍ସନ: ୧୯୯୧ର ଆର୍ଥିକ ସୁଧାର ବଦଳାଇ ଦେଲା ଭାରତୀୟ ସିନେମାର କାୟାକଳ୍ପ, ସିଙ୍ଗଲ୍-ସ୍କ୍ରିନ୍ ଥିଏଟରରୁ ଷ୍ଟ୍ରିମିଂ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାତ୍ରା

୪୦ ହଜାର ପୁରୁଣା ବସ୍ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି ସମସ୍ୟା

କେବଳ ବସ୍ ସଂଖ୍ୟାର ଅଭାବ ନୁହେଁ, ପୁରୁଣା ବସ୍ ମଧ୍ୟ ସହରୀ ପରିବହନ ପାଇଁ ବଡ଼ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ପାଲଟିଛି। ବର୍ତ୍ତମାନ ସଡ଼କରେ ଚାଲୁଥିବା ପ୍ରାୟ ୪୦ ହଜାର ସହରୀ ବସ୍ ୧୫ ବର୍ଷର ଆଇନଗତ ଆୟୁସୀମା ପାର କରିସାରିଛି। ଏହି ପୁରୁଣା ବସ୍ଗୁଡ଼ିକ ନୂଆ ବସ୍ ତୁଳନାରେ ପ୍ରାୟ ୨୦ରୁ ୩୦ ପ୍ରତିଶତ ଅଧିକ ଇନ୍ଧନ ଖର୍ଚ୍ଚ କରୁଛନ୍ତି। ଏଥିସହିତ ଏଗୁଡ଼ିକର ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ଖର୍ଚ୍ଚ ପ୍ରତି କିଲୋମିଟର ପିଛା ୧୫ରୁ ୨୦ ଟଙ୍କା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହେଉଛି। ଆହୁରି ଚିନ୍ତାଜନକ କଥା ହେଉଛି, ୨୦୨୬ରୁ ୨୦୩୦ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ବର୍ଗର ପ୍ରାୟ ୫.୮ ଲକ୍ଷ ବସ୍ ନିଜର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଆୟୁସୀମା ପୂରଣ କରିବେ।

୨୦୪୭ ସୁଦ୍ଧା ୬.୭୧ ଲକ୍ଷ ବସର ଆବଶ୍ୟକତା

‘ବିକଶିତ ଭାରତ ୨୦୪୭’ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଅନୁସାରେ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ବସ୍ ଉପଲବ୍ଧତା ହାସଲ କରିବାକୁ ଭାରତକୁ ବଡ଼ ପରିମାଣରେ ନୂଆ ବସ୍ ଆଣିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ମାନକ ଅନୁସାରେ ପ୍ରତି ଏକ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ୮୮ଟି ବସ୍ ଉପଲବ୍ଧ କରାଇବାକୁ ହେଲେ ୨୦୪୭ ସୁଦ୍ଧା ଦେଶରେ ୬.୭୧ ଲକ୍ଷ ସକ୍ରିୟ ବସ୍ର ଏକ ବଡ଼ ଆକାରର ଆବଶ୍ୟକ ହେବ। ଏଥିରୁ ପ୍ରାୟ ୯୦ ପ୍ରତିଶତ ବସ୍ ଇଲେକ୍ଟ୍ରିକ୍ ହେବାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ରହିଛି।

ଏହି ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ ପାଇଁ ମୋଟ ୯.୧ ଲକ୍ଷ ନୂଆ ବସ୍ କିଣିବା ଆବଶ୍ୟକ ହେବ। ଏଥିପାଇଁ ପ୍ରାୟ ୧୪.୨୦ ଲକ୍ଷ କୋଟି ଟଙ୍କାର ପୁଞ୍ଜି ବ୍ୟୟ ଆବଶ୍ୟକ ହେବ। ବର୍ତ୍ତମାନ ଭାରତରେ ବର୍ଷକୁ ପ୍ରାୟ ୨,୫୦୦ଟି ବସ୍ କିଣାଯାଉଥିବା ବେଳେ ଏହାକୁ ହାରାହାରି ବର୍ଷକୁ ୪୧,୫୦୦ ବସ୍କୁ ବଢ଼ାଇବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଅର୍ଥାତ୍ ବସ୍ କ୍ରୟ ହାରରେ ପ୍ରାୟ ୧୭ ଗୁଣ ବୃଦ୍ଧି ଆବଶ୍ୟକ।

ଇଲେକ୍ଟ୍ରିକ୍ ବସ୍ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ

ରିପୋର୍ଟରେ ଇଲେକ୍ଟ୍ରିକ୍ ବସ୍କୁ ସହରୀ ପରିବହନର ଭବିଷ୍ୟତ ଭାବେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି। ଅଧ୍ୟୟନ ଅନୁସାରେ, ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷ ୨୦୩୯-୪୦ ସୁଦ୍ଧା ନୂଆ ବସ୍ କ୍ରୟରେ ଇଲେକ୍ଟ୍ରିକ୍ ବସ୍ର ଅଂଶ ୧୦୦ ପ୍ରତିଶତ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏହି ଲକ୍ଷ୍ୟ ଅନୁସାରେ ୨୦୪୭ ସୁଦ୍ଧା ଦେଶର ସଡ଼କରେ ପ୍ରାୟ ୬.୦୪ ଲକ୍ଷ ଇଲେକ୍ଟ୍ରିକ୍ ସହରୀୟ ବସ୍ ସକ୍ରିୟ ରହିପାରେ।

ଏତେ ବଡ଼ ଇଲେକ୍ଟ୍ରିକ୍ ବସ୍ ବେଡ଼ା ଚଳାଇବା ପାଇଁ ପ୍ରାୟ ୧୨୧ ଗିଗାୱାଟର ସକ୍ରିୟ ବ୍ୟାଟେରୀ କ୍ଷମତା ଏବଂ ବର୍ଷକୁ ପ୍ରାୟ ୩୭,୦୦୦ ମିଲିୟନ୍ ୟୁନିଟ୍ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଆବଶ୍ୟକ ହେବ। ଏହା ଭାରତର ମୋଟ ବାର୍ଷିକ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନର ପ୍ରାୟ ୧.୮ ପ୍ରତିଶତ ସମାନ।

ପିଏମ ଇ-ବସ ସେବା ଏବଂ ପିଏମ ଇ-ଡ୍ରାଇବ୍ ଉପରେ ଆଶା

ସହରାଞ୍ଚଳରେ ସବୁଜ ପରିବହନ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଅନେକ ଯୋଜନା ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି। ପିଏମ ଇ-ବସ ସେବା ଯୋଜନା ଅଧୀନରେ ୨୦୨୩-୨୭ ଅବଧି ପାଇଁ ୨୦ ହଜାର କୋଟି ଟଙ୍କାର ବ୍ୟୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଛି। ଛୋଟ ଓ ମଧ୍ୟମ ସହରକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇ ଏହି ଯୋଜନାରେ ୧୦ ହଜାର ଇଲେକ୍ଟ୍ରିକ୍ ବସ୍କୁ ଅନୁମୋଦନ ମିଳିଛି। ୨୦୨୬ ଆରମ୍ଭ ସୁଦ୍ଧା ପ୍ରାୟ ୫ ହଜାର ବସ୍ ଡେଲିଭରି ହୋଇସାରିଥିବା ରିପୋର୍ଟରେ କୁହାଯାଇଛି। ସେହିପରି ବଡ଼ ମହାନଗରଗୁଡ଼ିକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇ ପିଏମ ଇ ଡ୍ରାଇଭ ସ୍କିମ ଅଧୀନରେ ୪,୩୯୧ କୋଟି ଟଙ୍କାର ବଜେଟ୍ ସହିତ ୧୪,୦୨୮ ଇଲେକ୍ଟ୍ରିକ୍ ବସ୍କୁ ଅନୁମୋଦନ ଦିଆଯାଇଛି।

FAME ଯୋଜନାରେ ମଧ୍ୟ ଇ-ବସ୍‌କୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ

ଇଲେକ୍ଟ୍ରିକ୍ ଯାନକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦେବାରେ ଫେମ ଯୋଜନାର ମଧ୍ୟ ଭୂମିକା ରହିଛି। FAME-I ଅଧୀନରେ ପାଇଲଟ୍ ଭିତ୍ତିରେ ୪୨୫ଟି ଇଲେକ୍ଟ୍ରିକ୍ ବସ୍ ସାମିଲ କରାଯାଇଥିଲା। ପରେ FAME-II ଅଧୀନରେ ୬,୮୬୨ଟି ଇଲେକ୍ଟ୍ରିକ୍ ବସ୍‌କୁ ଅନୁମୋଦନ ମିଳିଥିଲା। ଏଥିରୁ ପ୍ରାୟ ୫,୧୩୫ଟି ବସ୍ ସଡ଼କରେ ଚାଲୁ ହୋଇଥିବା ରିପୋର୍ଟରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି।

Also Read- ଚାଷ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆସୁଛି ବଡ ପରିବର୍ତ୍ତନ: କଦଳୀ ସମେତ ଅଧିକ କମର୍ସିଆଲ୍ ଫସଲ ପାଇଁ ଏଫ୍ଡିଆଇ ନିୟମ କୋହଳ କରିପାରନ୍ତି ସରକାର

ବଡ଼ ନିବେଶ ନକଲେ ବଢ଼ିବ ସଙ୍କଟ

ସିଏସଇ ଏବଂ ସିଟିଜ୍ ଫୋରମ ଏହି ଅଧ୍ୟୟନ ଦର୍ଶାଉଛି ଯେ, ଭାରତର ସହରୀ ପରିବହନ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଆଗାମୀ ଦଶନ୍ଧିଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ ହେଲେ ବସ୍ ସଂଖ୍ୟା ବଢ଼ାଇବା ସହିତ ପୁରୁଣା ବସ୍କୁ ପର୍ଯ୍ୟାୟ କ୍ରମେ ହଟାଇବା, ଇଲେକ୍ଟ୍ରିକ୍ ବସ୍ ଆଣିବା ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକ ଚାର୍ଜିଂ ଓ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଭିତ୍ତିଭୂମି ବିକଶିତ କରିବା ଜରୁରୀ। ୨୦୪୭ ସୁଦ୍ଧା ବିକଶିତ ଭାରତର ଲକ୍ଷ୍ୟ ହାସଲ କରିବାକୁ ହେଲେ ସୁଲଭ, ବିଶ୍ୱସନୀୟ ଏବଂ ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ ସାର୍ବଜନୀନ ବସ୍ ସେବା ଉପରେ ବଡ଼ ପରିମାଣର ନିବେଶ ଆବଶ୍ୟକ ବୋଲି ଏହି ଅଧ୍ୟୟନ ସଙ୍କେତ ଦେଇଛି।