ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ (RBI) ଖୁବଶୀଘ୍ର ଦେଶରେ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ଅର୍ଥାତ୍ 'ପଲିମର'ରେ ନିର୍ମିତ ନୋଟର ପ୍ରଥମ ପାଇଲଟ୍ ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ଯାଉଛି। ଗଣମାଧ୍ୟମର ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଦେଶରେ ନୂତନ ପିଢ଼ିର କରେନ୍ସି (ମୁଦ୍ରା) ପ୍ରଚଳନ କରିବା ପାଇଁ ଆରବିଆଇ ଯେଉଁ ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛି, ଏହା ହେଉଛି ତାର ପରବର୍ତ୍ତୀ ପଦକ୍ଷେପ। ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ ପ୍ରାଥମିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ସବୁଠାରୁ କମ୍ ମୂଲ୍ୟର ନୋଟ୍ ଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଏହାର ପରୀକ୍ଷା କରିବ। ମିଳିଥିବା ସୂଚନା ଅନୁଯାୟୀ, ପ୍ରଥମ ପାଇଲଟ୍ ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ ₹୧୦ ଏବଂ ₹୨୦ ମୂଲ୍ୟର ଛୋଟ ନୋଟ୍ ଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ଆରମ୍ଭ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି।

ଏହି ଟ୍ରାଏଲରୁ ମିଳିବାକୁ ଥିବା ଫଳାଫଳ ଏବଂ ଅନୁଭବ ଆଧାରରେ ଆରବିଆଇ ପରବର୍ତ୍ତୀ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବ। ଯଦି ଏହି ପରୀକ୍ଷଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଫଳ ହୁଏ, ତେବେ ଆରବିଆଇ ବର୍ଷ ୨୦୨୭ ସୁଦ୍ଧା ସାରା ଦେଶରେ ଏହି ପଲିମର ନୋଟର ପ୍ରଚଳନ ଆରମ୍ଭ କରିପାରେ। ଭାରତୀୟ ବଜାରରେ ପଲିମର ନୋଟ୍ ଆସିବାର ଅର୍ଥ ଏହା ନୁହେଁ ଯେ, ବର୍ତ୍ତମାନର କାଗଜ ନୋଟ୍ ଗୁଡ଼ିକ ତୁରନ୍ତ ବନ୍ଦ ହୋଇଯିବ। ଆରବିଆଇ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛି ଯେ, ଏହି ନୂଆ କରେନ୍ସି ପୁରୁଣା ପେପର ନୋଟର ସ୍ଥାନ ନେବ ନାହିଁ।

ବଜାରରେ ପଲିମର ଏବଂ କାଗଜ, ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ନୋଟ୍ ଏକ ସଙ୍ଗେ ପ୍ରଚଳିତ ହେବ। ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଧୀରେ ଧୀରେ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ କରାଯିବ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନୂଆ ନୋଟ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବଜାରରେ ଉପଲବ୍ଧ ହୋଇନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାଗଜ ନୋଟ୍ ପ୍ରଚଳିତ ହେବ । ଆରବିଆଇର ନୋଟ୍ ପ୍ରିଣ୍ଟିଂ ୟୁନିଟ୍ ଗ୍ଲୋବାଲ୍ ସ୍ତରରେ 'ଏକ୍ସପ୍ରେସନ ଅଫ୍ ଇଣ୍ଟରେଷ୍ଟ' (EOI) ଜାରି କରିବା ପରେ ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରୋଜେକ୍ଟର ପ୍ରସ୍ତୁତି ଜୋରଦାର ହୋଇଛି। ଏହି ନୋଟ୍ ଗୁଡ଼ିକୁ ଛାପିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିବା ଏକ ବିଶେଷ ପ୍ରକାରର 'ପଲିମର ସବଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ ସିଟ୍'ର ଉତ୍ପାଦନ ଏବଂ ଯୋଗାଣ ପାଇଁ ଏହି ଟେଣ୍ଡର ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି।

ଦଲିଲ ଅନୁଯାୟୀ, ବିଶ୍ୱର ବିଭିନ୍ନ ଉତ୍ପାଦନକାରୀ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକୁ ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ସୁରକ୍ଷା ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ (Safety Features) ଯୁକ୍ତ ପଲିମର ସବ୍‌ଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ ଯୋଗାଇବା ପାଇଁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଇଛି। ଏହି ଟେଣ୍ଡର ଅଧୀନରେ ଆବେଦନ କରିବାର ଶେଷ ତାରିଖ ଅଗଷ୍ଟ ୧୮ ସ୍ଥିର କରାଯାଇଛି।

ପଲିମରରେ ନିର୍ମିତ ବ୍ୟାଙ୍କ ନୋଟ୍ ଗୁଡ଼ିକ ପାରମ୍ପରିକ କାଗଜ ନୋଟ୍ ତୁଳନାରେ ଯଥେଷ୍ଟ ଅଧିକ ସ୍ଥାୟୀ ଓ ମଜଭୁତ । ଏହି ନୋଟ୍ ଗୁଡ଼ିକ ପାଣି, ମଇଳା ଏବଂ ଧୂଳିରେ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ। ଏହା ସହଜରେ ଛିଣ୍ଡେ ନାହିଁ, ଯାହାଫଳରେ ବଜାରରେ ଏହା ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଧରି ସଫାସୁତୁରା ଏବଂ ସୁରକ୍ଷିତ ହୋଇ ରହିଥାଏ। ପଲିମର ସିଟ୍‌ର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସୁବିଧା ହେଉଛି ଏଥିରେ ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ନକଲି-ବିରୋଧୀ ସୁରକ୍ଷା ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ସହଜରେ ଯୋଡ଼ା ଯାଇପାରିବ। ଏହାଦ୍ୱାରା ଜାଲ୍ ନୋଟ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଥିବା ଅପରାଧୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏହାର ନକଲ କରିବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସମ୍ଭବ ହୋଇପଡ଼ିବ, ଯାହା ଦେଶର ଆର୍ଥିକ ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିବ।

ବିଶ୍ୱର ଅନେକ ବଡ଼ ଦେଶରେ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରଚଳିତ
ଦୁନିଆର ଅନେକ ବିକଶିତ ଦେଶରେ ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଧରି ପଲିମର ବ୍ୟାଙ୍କ ନୋଟ୍ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଛି। ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ, କାନାଡା, ୟୁନାଇଟେଡ୍ କିଙ୍ଗଡମ୍ (UK) ଏବଂ ନ୍ୟୁଜିଲାଣ୍ଡ ଭଳି ପ୍ରମୁଖ ଦେଶ ସାମିଲ । ଦେଶରେ ଚଳୁଥିବା ନୋଟଗୁଡ଼ିକର ଆୟୁଷ ବଢ଼ାଇବା ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକର ଗୁଣବତ୍ତା ସୁଧାରିବା ପାଇଁ ଆରବିଆଇ ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ନୋଟ୍ ଆଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲା। ବର୍ତ୍ତମାନ ଆରମ୍ଭ ହେବାକୁ ଥିବା ଏହି ପାଇଲଟ୍ ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ  ଏହାର ପ୍ରଥମ ବାସ୍ତବିକ ପରୀକ୍ଷଣ।