ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ ୨୯।୦୫; ଭାରତରେ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ନୋଟ୍ ଜାରି କରିବା ସମ୍ପର୍କରେ ଆଲୋଚନା ତୀବ୍ର ହେଉଛି। ଅନେକ ରିପୋର୍ଟରେ ଦାବି କରାଯାଇଛି ଯେ ଭାରତରେ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ନୋଟ୍ ଖୁବ୍ ଶୀଘ୍ର ଆସିବ। ଦେଶରେ ପଲିମର ନୋଟ୍ ପାଇଁ ବର୍ଦ୍ଧିତ ଚାହିଦାକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି, ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ (RBI) ଏହି ପଦକ୍ଷେପ ଉପରେ କାମ ଆରମ୍ଭ କରିସାରିଛି। RBI ବର୍ତ୍ତମାନ ଭାରତରେ ପଲିମର ନୋଟ୍ ପ୍ରଚଳନ କରିବା ସମ୍ପର୍କରେ ଆଲୋଚନା କରୁଛି।

କାହିଁକି କାଗଜ ନୋଟ୍ ତୁଳାରେ ଏହି ନୋଟ ଭଲ ?

କୁହାଯାଉଛି ପାଟନା ଏବଂ ମୁମ୍ବାଇରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ RBIର ଶେଷ ଦୁଇଟି ବୋର୍ଡ ବୈଠକରେ ପଲିମର - କିମ୍ବା ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ନୋଟ୍ ପ୍ରଚଳନ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରସ୍ତାବ ଉପରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଥିଲା। ଏହା ପରାମର୍ଶ ଦିଆଯାଇଛି ଯେ ଏହି ନୋଟ୍ଗୁଡ଼ିକ କାଗଜ ନୋଟ ତୁଳନାରେ କମ୍ ମୂଲ୍ୟରେ ତିଆରି ହୋଇପାରିବ ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ସହିତ ସୁରକ୍ଷା ହୋଇପାରିବ। ଏହି କାରଣଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ନୋଟ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରଚଳନ କରିବା ବିଷୟରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ବିଚାର କରାଯାଉଛି।

ସେମାନଙ୍କର କମ୍ ଉତ୍ପାଦନ ଖର୍ଚ୍ଚ ସହିତ, ଏହି ନୋଟ୍ଗୁଡ଼ିକ ATM ମେସିନ୍ ସହିତ ମଧ୍ୟ ସୁସଙ୍ଗତ ହେବ। ଅର୍ଥାତ୍, ATMଗୁଡ଼ିକ ଏହି ପଲିମର-ଆଧାରିତ ନୋଟ୍ ବଣ୍ଟନ କରିବାକୁ ସକ୍ଷମ ହେବ। ନିଶ୍ଚିତ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଏହାକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବା ପାଇଁ RBI ପାଖରେ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ସମ୍ବଳ ଅଛି। କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ପଲିମର ନୋଟ୍ ପାଇଁ ଏକ ପାଇଲଟ୍ ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ ଯୋଜନା କରୁଛି। ଯାହାର ବିବରଣୀ ନିକଟ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଘୋଷଣା କରାଯିବ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଉଛି।

କାହିଁକି କାଗଜ ନୋଟ ବଦଳାଇବା ପାଇଁ ହେଉଛି ଦାବି ?

୨୦୨୫ ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷ ପାଇଁ RBIର ବାର୍ଷିକ ରିପୋର୍ଟ ପ୍ରକାଶ କରିଛି ଯେ କାଗଜ ନୋଟ ପାଇଁ ହୋଇଥିବା ଖର୍ଚ୍ଚ ପୂର୍ବ ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷରେ ୫,୧୦୧.୪ କୋଟିରୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ୬,୩୭୨.୮ କୋଟି ହୋଇଛି। ଏହି ବୃଦ୍ଧି ମୁଖ୍ୟତଃ ନୋଟର ବର୍ଦ୍ଧିତ ଚାହିଦା ଯୋଗୁଁ ହୋଇଛି।ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ୨୦୨୫ ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷରେ ପ୍ରାୟ ୨୩.୮ ବିଲିୟନ ଅପରିଷ୍କାର ନୋଟ୍ ପ୍ରଚଳନରୁ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରାଯାଇଥିଲା । ପୂର୍ବ ବର୍ଷ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରାଯାଇଥିବା ୨୧.୨୪ ବିଲିୟନ ନୋଟ୍ ତୁଳନାରେ ୧୨.୩ ପ୍ରତିଶତ ବୃଦ୍ଧି। ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରାଯାଇଥିବା ନୋଟ୍ ମଧ୍ୟରେ ୫୦୦ ମୂଲ୍ୟର ସର୍ବାଧିକ ଅଂଶ ଥିଲା। ତା’ପରେ ୧୦୦ ମୂଲ୍ୟର ଥିଲା। ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ୧୫ ମେ’ ସୁଦ୍ଧା ପ୍ରଚଳନରେ ଥିବା ନୋଟ ବାର୍ଷିକ ତୁଳନାରେ ୧୧.୫ ପ୍ରତିଶତ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ୪୨.୮୬ ଟ୍ରିଲିୟନ ରେକର୍ଡ ସର୍ବାଧିକ ସ୍ତରରେ ପହଞ୍ଚିଛି। ଡିଜିଟାଲ୍ ପେମେଣ୍ଟରେ ନିରନ୍ତର ବୃଦ୍ଧି ସତ୍ତ୍ୱେ, ଏହି ଧାରା ନଗଦର ନିରନ୍ତର ଚାହିଦାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ। ୨୦୨୭ ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷର ପ୍ରଥମ ଦେଢ଼ ମାସ ମଧ୍ୟରେ, ପ୍ରଚଳନରେ ଥିବା ମୁଦ୍ରା ୧.୧୫ ଟ୍ରିଲିୟନ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି।

କଏନ୍ ସମ୍ପର୍କରେ କ’ଣ ଦାବି କରାଯାଇଛି?

ମୁଦ୍ରା ବ୍ୟବହାରକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ପାଇଁ ଆରବିଆଇର ପ୍ରୟାସ ଆଶାନୁରୂପ ଫଳାଫଳ ଦେଇନାହିଁ। ୨୦୨୪ ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷରେ କଏନ୍ ଯୋଗାଣ ପ୍ରାୟ ୧.୨ ବିଲିୟନରୁ ୨୦୨୫ ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷରେ ୧.୫ ବିଲିୟନକୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି। ଏଥିମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରାୟ ୮୦୦ ନିୟୁତ ମୁଦ୍ରା ୫ ମୂଲ୍ୟର ଥିଲା। ଏହା ପରେ ପ୍ରାୟ ୪୦ ନିୟୁତ ମୁଦ୍ରା ୨୦ ମୂଲ୍ୟର ଥିଲା।