ଭୁବନେଶ୍ୱର: ବାଘୁଣୀ ଖଇରୀ । ପ୍ରାୟ ପାଞ୍ଚ ଦଶନ୍ଧି ପୂର୍ବେ ଓଡ଼ିଶାରେ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ସଂରକ୍ଷଣ ଏବଂ ଏକ ନିଆରା ମଣିଷ-ପଶୁ ସମ୍ପର୍କର ପ୍ରତୀକ ପାଲଟିଥିଲା । ଏବେ ତାକୁ ଏକ ଭିନ୍ନ ଢଙ୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ କରାଯାଇଛି । ମୟୂରଭଞ୍ଜ ଜିଲ୍ଲାର ବୁଢ଼ାବଳଙ୍ଗ ନଦୀରୁ ଆବିଷ୍କୃତ ଏକ ଛୋଟ ମଧୁର ଜଳର କ୍ୟାଟଫିସର ନାଁ ଖଇରୀ ନାଁରେ ନାମକରଣ କରାଯାଇଛି ।

ଦ ନ୍ୟୁ ଇଣ୍ଡିଆନ ଏକ୍ସପ୍ରେସର ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଗବେଷକ ବାଲାଜୀ ବିଜୟକୃଷ୍ଣନ୍, ଗୌରବ ଅନୀଲ ସିନ୍ଦେ ଏବଂ ପ୍ରକାଶ ଚାନ୍ଦ ଗୋଗିନେନି ଏହି ନୂତନ ପ୍ରଜାତିର ନାମ 'ସିଉଡୋଲାଗୁଭିଆ ଖଇରୀ' (Pseudolaguvia khairii) ରଖିଛନ୍ତି । ଅନାଥ ରୟାଲ ବେଙ୍ଗଲ ବାଘୁଣୀକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ସ୍ୱରୂପ ଏହି ନାମକରଣ କରାଯାଇଛି । ବାଘୁଣୀ ଖଇରୀ ଏବଂ ପ୍ରଖ୍ୟାତ ପରିବେଶବିତ୍ ସରୋଜ ରାଜ ଚୌଧୁରୀଙ୍କ ସହ ତା'ର ଘନିଷ୍ଠ ସମ୍ପର୍କ ଭାରତର ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ସଂରକ୍ଷଣ ଇତିହାସରେ ଏକ ଅଲିଭା ଛାପ ଛାଡିଯାଇଛି ।

ଜୁଲାଇ ୨୬ ତାରିଖରେ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଟାକ୍ସୋନୋମିକ୍ ପତ୍ରିକା 'ଜୁଟାକ୍ସା' (Zootaxa) ରେ ଏହି ଆବିଷ୍କାର ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି । ଏହା ସହିତ 'ସିଉଡୋଲାଗୁଭିଆ' ବଂଶରେ ଆଉ ଏକ ନୂତନ ପ୍ରଜାତି ଯୋଡ଼ିଛି । ଏହା ହେଉଛି ଭାରତ, ବାଂଲାଦେଶ, ନେପାଳ ଏବଂ ମ୍ୟାଁମାରର ସ୍ୱଚ୍ଛ ତଥା ପ୍ରବାହିତ ନଦୀଗୁଡ଼ିକରେ ବାସ କରୁଥିବା ପାର୍ବତ୍ୟ ସ୍ରୋତର କ୍ୟାଟଫିସ୍ ଗୋଷ୍ଠୀ ।

ମାତ୍ର କିଛି ସେଣ୍ଟିମିଟର ଲମ୍ବର 'ସିଉଡୋଲାଗୁଭିଆ ଖଇରୀ' । ଏହାର ପୃଷ୍ଠ ଭାଗରେ ଥିବା ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ମାଂସଳ ଆବରଣ ଅନ୍ୟ ପ୍ରଜାତିମାନଙ୍କଠାରୁ ସହଜରେ ଅଲଗା ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇପାରିବ । ଏହି ବଂଶରେ ପୂର୍ବରୁ କେବେ ଏହା ଦେଖାଯାଇ ନଥିଲା ।

ଏହି ପ୍ରଜାତିର ନାଁ ୧୯୭୦ ଦଶକରେ ଶିମିଳିପାଳ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଇଥିବା ଏବଂ ସରୋଜ ରାଜ ଚୌଧୁରୀ ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ନିହାର ନଳିନୀ ସ୍ୱାଇଁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଳିତ ହୋଇଥିବା ବାଘୁଣୀ 'ଖଇରୀ' ନାମରେ ରଖାଯାଇଛି । ଏକ ସାଧାରଣ ବାଘ ହେବା ପରିବର୍ତ୍ତେ, ଖଇରୀ ସଂରକ୍ଷଣର ଏକ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ପ୍ରତୀକ ପାଲଟିଥିଲା । ଖଇରୀର ଆଚରଣ ଏବଂ ପରିବେଶ ବିଜ୍ଞାନ ଉପରେ ସରୋଜ ରାଜଙ୍କ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ ସେହି ସମୟରେ ବାଘଙ୍କ ଜୀବନୀ ଉପରେ ଅନେକ ମୂଲ୍ୟବାନ ସୂଚନା ଯୋଗାଇଥିଲା ।

ଅଧ୍ୟୟନରେ ସାମିଲ ଗବେଷକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ବାଲାଜୀ ବିଜୟକୃଷ୍ଣନ୍ ହେଉଛନ୍ତି ମୁମ୍ବାଇ-ସ୍ଥିତ ଜଣେ ସ୍ୱାଧୀନ ଗବେଷକ, ଗୌରବ ଅନୀଲ ସିନ୍ଦେ ଭାରତୀୟ ବନ୍ୟଜୀବ ସଂସ୍ଥାନରୁ ଆସିଥିବା ବେଳେ ପ୍ରକାଶ ଚାନ୍ଦ ଗୋଗିନେନି ହେଉଛନ୍ତି ଶିମିଳିପାଳ ବ୍ୟାଘ୍ର ଅଭୟାରଣ୍ୟର ଫିଲ୍ଡ ଡିରେକ୍ଟର ।