ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ ୧୪। ୧୦; ଆଖିରେ ଦୁନିଆ ଦେଖିପାରନ୍ତିନି… ହେଲେ ଆଙ୍ଗୁଠିର ସ୍ପର୍ଶରେ ଗଢ଼ିଦିଅନ୍ତି ଦେବଦେବୀଙ୍କ ରୂପ! ଦୃଷ୍ଟିଶକ୍ତି ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଅସୀମ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ କଳାକୌଶଳ ରହିଛି। ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶର ବସ୍ତି ଜିଲ୍ଲାରେ ମୂର୍ତ୍ତି ଗଢ଼ୁଥିବା ରାମପାଲଙ୍କ କାହାଣୀ ଏବେ ପାଲଟିଛି ପ୍ରେରଣାର ଉଦାହରଣ।

ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗରୁ ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶକୁ ଆସି ସ୍ଥାୟୀ ଭାବେ ବସବାସ କରୁଥିବା ୫୦ ବର୍ଷୀୟ ରାମପାଲ ଜନ୍ମରୁ ଦୃଷ୍ଟିହୀନ, ତଥାପି ସେ କେବେବି ନିଜର ଅନ୍ଧତ୍ୱକୁ ଏକ ବାଧା ବୋଲି ମନେ କରିନାହାନ୍ତି। ସ୍ପର୍ଶ ଅନୁଭୂତି, ନିଜର ମନ ଏବଂ କଳ୍ପନାଶକ୍ତି ବଳରେ ସେ ଦେବାଦେବୀଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଜୀବନ୍ତ ରୂପ ଦିଅନ୍ତି। ପ୍ରତିବର୍ଷ ରାମପାଲ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ନିକୁଞ୍ଜ ସହରରୁ ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶର ବସ୍ତି ଜିଲ୍ଲା ଅନ୍ତର୍ଗତ ବାବୁରହୱା ଗ୍ରାମକୁ ଯାତ୍ରା କରନ୍ତି-ଏକ ଯାତ୍ରା ଯାହା ସେ ପ୍ରାୟ ୨୫ ବର୍ଷ ଧରି କରିଆସୁଛନ୍ତି।

ଦଶହରା ଏବଂ ନବରାତ୍ରି ପର୍ବର ପ୍ରାୟ ଛଅ ମାସ ପୂର୍ବରୁ ସେ ସେହି ଗ୍ରାମରେ ପହଞ୍ଚନ୍ତି। ସେଠାରେ ସେ ମା’ ଦୁର୍ଗା ଏବଂ ଭଗବାନ ଗଣେଶଙ୍କ ସମେତ ବିଭିନ୍ନ ଦେବାଦେବୀଙ୍କ ମାଟି ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରନ୍ତି। ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ଶେଷ ହେବା ପରେ ସେ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ଫେରିଯାଆନ୍ତି। ବର୍ଷର ଅନ୍ୟ ସମୟରେ ସେ ମାଟିର ପାତ୍ର, ଖେଳନା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ସାଜସଜ୍ଜା ସାମଗ୍ରୀ ତିଆରି କରି ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ କରନ୍ତି। ରାମପାଲ ଏକ ପାରମ୍ପାରିକ କୁମ୍ଭାର ପରିବାରରୁ ଆସିଛନ୍ତି।

ମାଟି ସହିତ ଘନିଷ୍ଠ ସମ୍ପର୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଢ଼ିଥିବା ରାମ ପାଲ୍ ନିଜ ପିତା ବିନାୟକ କୃଷ୍ଣ ପାଲ୍ଙ୍କଠାରୁ ମୂର୍ତ୍ତି ଗଢ଼ିବାର କଳା ଶିଖିଥିଲେ। ଦୃଷ୍ଟିଶକ୍ତି ନ ଥାଇ ମଧ୍ୟ, ସେ କେବଳ ସ୍ପର୍ଶ ମାଧ୍ୟମରେ ମୂର୍ତ୍ତିର ଆକାର, ମୁଖଭାବ ଏବଂ ଶାରୀରିକ ଗଠନକୁ ଅନୁଭବ କରିପାରନ୍ତି। ତାଙ୍କର ବିଶ୍ୱାସ ଯେ ଦେବାଦେବୀଙ୍କ ରୂପ ତାଙ୍କ ମନରେ ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ଅଙ୍କିତ ହୋଇ ରହିଛି।

ରାମ ପାଲ୍ ଦୃଢ଼ତାର ସହ କୁହନ୍ତି, "ମୂର୍ତ୍ତି ଗଢ଼ିବା ପାଇଁ ମୋତେ ଆଖିର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; ଦେବାଦେବୀଙ୍କ ରୂପ ଓ ଆକାର ମୋ ମନ ଓ ଆତ୍ମାରେ ସ୍ଥାୟୀ ଭାବେ ଖୋଦିତ ହୋଇ ରହିଛି।" ସେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ପ୍ରାୟ ୪୦ରୁ ୫୦ଟି ମୂର୍ତ୍ତି ନିର୍ମାଣ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କ କଳାତ୍ମକ ଯାତ୍ରାରେ ତାଙ୍କ ପରିବାର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ; ତାଙ୍କ ଭାଇ ସଞ୍ଜୟ ପାଲ୍—ଯିଏ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମରୁ ଦୃଷ୍ଟିହୀନ—ଅତୀତରେ ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରିବାରେ ତାଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ।

ବର୍ତ୍ତମାନ, ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ କଞ୍ଚନ ପାଲ୍ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପିଲାମାନେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ସହଯୋଗ କରୁଛନ୍ତି। ପରିବାରର ସମର୍ଥନ ସହିତ ରାମ ପାଲ୍ ନିଜର କଳାତ୍ମକ ଉତ୍ତରାଧିକାରକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଉଛନ୍ତି। ରଙ୍ଗ ଦେବାର ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ମାଟିର ମୂର୍ତ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ଜୀବନ୍ତ ହୋଇଉଠନ୍ତି; ରାମ ପାଲ୍ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ରଙ୍ଗ କରିବା ପାଇଁ 'ଏସିଆନ୍ ପେଣ୍ଟସ୍' (Asian Paints) ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି। ଦୃଷ୍ଟିଶକ୍ତି ନ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ରଙ୍ଗ ଚୟନ କରିବା ଏବଂ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ରୂପ ଦେବାର ତାଙ୍କ କ୍ଷମତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚମତ୍କାର।

ନିଜର ଅଭିଜ୍ଞତା ଓ କଳ୍ପନାଶକ୍ତିକୁ ଉପଯୋଗ କରି, ସେ ସ୍ପର୍ଶ ମାଧ୍ୟମରେ ମାଟିକୁ ଗଢ଼ି ଦେବାଦେବୀଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି। ରାମ ପାଲ୍ଙ୍କ ଅସାଧାରଣ କଳାତ୍ମକ ପ୍ରତିଭା ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ସ୍ୱୀକୃତି ଲାଭ କରିଛି। ତାଙ୍କ କଳାକୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇ 'ଏସିଆନ୍ ପେଣ୍ଟସ୍' ୨୦୨୦ ମସିହାରେ ତାଙ୍କୁ 'ଶରଦ ସମ୍ମାନ' ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା। ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ତାଙ୍କ ଜୀବନ, ସଂଘର୍ଷ ଏବଂ କଳାତ୍ମକ ପ୍ରତିଭା ଉପରେ ଆଧାରିତ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଡକ୍ୟୁମେଣ୍ଟାରୀ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଛି, ଯାହା ଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରଶଂସା ଲାଭ କରିଛି।