North & South Block National Mesuem: ଜାଣନ୍ତୁ ଦୁଇ ଭବନର ଇତିହାସ

ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ ୧୪।୨: ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତି ଓ କେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଶାସନର ହୃଦୟ କୁହାଯାଉଥିବା ଦିଲ୍ଲୀର ନର୍ଥ ଓ ସାଉଥ ବ୍ଲକ୍ କୁ ଏବେ ଏକ ନୂଆ ଅବତାରରେ ଦେଖାଯିବ। କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଏହି ଦୁଇ ଐତିହାସିକ ଭବନଙ୍କୁ ‘ୟୁଗେ ୟୁଗିନ ଭାରତ ଜାତୀୟ ସଂଗ୍ରହାଳୟ’ରେ ରୂପାନ୍ତରିତ କରିବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି। ଏହା ନା କେବଳ ଭାରତର ଗୌରବମୟ ଇତିହାସକୁ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ଧରି ରଖିବ, ବରଂ ବିଶ୍ୱର ସବୁଠୁ ବଡ଼ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ମଧ୍ୟ ହେବ।

ରାୟସିନା ହିଲସ୍ ରେ ଥିବା ନର୍ଥ ଓ ସାଉଥ ବ୍ଲକ୍ ଭବନ ନା କେବଳ ଇଟାପଥର ତିଆରି ଘର ବରଂ ଆଧୁନିକ ଭାରତ ନିର୍ମାଣର ମୁକସାକ୍ଷୀ। ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦି ନିକଟରେ ପିଏମଓ ପରିସରରେ ‘ସେବା ତୀର୍ଥ’ ଉଦଘାଟନ କରିବା ପରେ ଏବେ ଏହି ଦୁଇ ଭବନଙ୍କୁ ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ ରୂପାନ୍ତରିତ କରିବାର ପ୍ରସ୍ତୁତି ପୁରା ହୋଇଯାଇଛି। ତେବେ ଆସନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଜାଣିବା ନର୍ଥ ଓ ସାଉଥ ବ୍ଲକର ୧୦୦ ବର୍ଷର ଇତିହାସ।

ନର୍ଥ ଓ ସାଉଥ ବ୍ଲକ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଭବନର ଠିକ୍ ସାମ୍ନାରେ ରାୟସିନା ହିଲସରେ ଥିବା ଦୁଇଟି ଭବ୍ୟ ଭବନ। ସ୍ୱାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତି ଭାରତର ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଏହି ଦୁଇଟି ଭବନ କେନ୍ଦ୍ର ରହି ଆସିଛନ୍ତି। ଦୀର୍ଘ ଦଶନ୍ଧୀ ଧରି ଦୁଇ ଭବନ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ସବୁଠୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟତମ ଥିଲା। ସାଉଥ ବ୍ଲକ୍ ରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ (ପିଏମଓ), ପ୍ରତିରକ୍ଷା ମନ୍ତ୍ରାଳୟ ଓ ବିଦେଶ ମନ୍ତ୍ରାଳୟ ଥିବା ବେଳେ ନର୍ଥ ବ୍ଲକ୍ ରେ ଗୃହ ଓ ଅର୍ଥ ମନ୍ତ୍ରାଳୟ ଭଳି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମନ୍ତ୍ରାଳୟ ସବୁ ଥିଲା। ଏହି ଭବନ ଦୁଇଟି ସେଣ୍ଟ୍ରାଲ ସେକ୍ରେଟାରିଏଟ (କେନ୍ଦ୍ର ଶଚିବାଳୟ)ର ଅଂଶ ଥିଲା ଓ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଭବନର ଦୁଇ ପଟେ ଥିଲେ।

ଏହି ଭବନ ଦୁଇଟିର ନିର୍ମାଣ ଦେଶରେ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ କାଳରେ ହୋଇଥିଲା। ବ୍ରିଟିଶ ସ୍ଥପତି ସାର ହର୍ବର୍ଟ ବେକର ଏହାର ଡିଜାଇନ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଏଡୱିନ ଲୁଟିୟନସ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଭବନ ଓ ପୁରୁଣା ସଂସଦ ଭବନର ନିର୍ମାଣ କରାଇଥିଲେ। ଏଥିରେ ବେକର ଏହି ସଚିବାଳୟ ଭବନ ଓ ପୁରୁଣା ସଂସଦ ଭବନର ନିର୍ମାଣ କରାଇଥିଲେ। ଭାଇସରୟ ହାଉସ (ଏବେକା ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଭବନ), କିଙ୍ଗସ୍ ୱେ (ରାଜପଥ ଓ ଏବେକା କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପଥ) ଇଣ୍ଡିଆ ଗେଟ୍ ର ଡିଜାଇ ଲୁଟିୟନସ କରିଥିଲେ।

ଏଗୁଡିକର ନିର୍ମାଣ ୧୯୧୧ରୁ ୧୯୩୦ ମସିହା ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିଲା ଓ ୧୯୩୧ରେ ଦିଲ୍ଲୀ ଦେଶର ଅଧିକାରୀକ ରାଜଧାନୀ ରୂପେ ଉଦଘାଟନ ସମୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିଲା। ବାସ୍ତୁକଳା ଶୈଳୀରେ ଏହି ବ୍ଲକ ଗୁଡିକ ବହୁତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ଏହି ଭବନ ମାନଙ୍କରେ ମୋଗଲ, ରାଜପୁତାନା ଓ ୟୁରୋପୀୟ ଶୈଳୀର ମିଶ୍ରଣ ରହିଛି। ଏଗୁଡିକର ନିର୍ମାଣରେ ଲାଲ ଓ ଗୋଲାପି ବଳୁଆ ପଥରର ଉପଯୋଗ କରାଯାଇଛି, ଯାହାକୁ ରାଜସ୍ଥାନରୁ ଅଣାଯାଇଥିଲା।

ସରକାରଙ୍କ ଯୋଜନା ଅନୁସାରେ ଏହି ଦୁଇଟି ଭବନକୁ ଭାରତର ୫,୦୦୦ ବର୍ଷ ପୁରୁଣା ଇତିହାସକୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯିବ। ଏଥିରେ ସାଉଥ ବ୍ଲକରେ ୧୮୫୭ ପୂର୍ବର ଭାରତର ସାଂସ୍କୃତିକ, ଐତିହାସିକ ଏବଂ ଔପନିବେଶିକ ଐତିହ୍ୟକୁ ପ୍ରଦର୍ଶିତ କରାଯିବ। ଇଷ୍ଟ ଇଣ୍ଡିଆ କମ୍ପାନୀ କାଳରୁ ନେଇ ୧୮୫୭ କ୍ରାନ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଷ୍ଠଭୂମିକୁ ଆଧୁନିକ ଟେକ୍ନୋଲଜି ମାଧ୍ୟମରେ ଦେଖାଯିବ। ସେହିପରି ନର୍ଥ ବ୍ଲକ୍ ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ ୧୮୫୭ରୁ ୧୯୪୭ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମର ବିସ୍ତୃତ ଇତିହାସ ରହିବ। ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ, ବିଭିନ୍ନ ଆନ୍ଦୋଳନ, ନେତା, କାଗଜପତ୍ର ଓ ବିରଳ ସ୍ମୃତି ମାଧ୍ୟମରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମର କାହାଣୀ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିବ।

ଏହି ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ନେଇ ଦେଶରେ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ବିଚାର ଉପରେ ଏବେ ବିତର୍କ ଚାଲିଛି। ବିରୋଧୀ ଓ କିଛି ଐତିହାସିକଙ୍କ କହିବା କଥା ହେଉଛି ସେଣ୍ଟ୍ରାଲ ଭିଷ୍ଟା ପ୍ରକଳ୍ପ ଯୋଗୁ ଦିଲ୍ଲୀର ଐତିହାସିକ ପରିଚୟ ପ୍ରଭାବିତ ହେବ। ସେହିପରି ପରିବେଶବିଦ୍ ମାନେ ସବୁଜ ବଳୟ ଓ ହେରିଟେଜ୍ ସଂରକ୍ଷଣ ଉପରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ଅନୁସାରେ ଦିଲ୍ଲୀର ଆତ୍ମା ହିଁ ସମାପ୍ତ ହୋଇଯିବ। ଏହାଛଡା ପ୍ରାଚୀନ ଓ ଜଟିଳ ଭବନଙ୍କୁ ଆଧୁନିକ ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ ରୂପାନ୍ତରିତ କରିବା ଏକ ବଡ଼ ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ହେବ।

ତେବେ ସରକାରଙ୍କ କହିବା କଥା ହେଉଛି ଏହି ଭବନ ଔପନିବେଶିକ ମାନସିକତାର ପ୍ରତୀକ ଥିଲା, ଯେଉଁଠାକୁ ସାଧାରଣ ଜନତାଙ୍କ ପ୍ରବେଶ ବର୍ଜିତ ଥିଲା। ଏବେ ସେଗୁଡିକୁ ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ ରୂପାନ୍ତରିତ କରି ଜନତାଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ କରାଯିବ। ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହି ଭବନ ଦୁଇଟିରେ କାର୍ଯ୍ୟରତ ପାଖାପାଖି ୨୫,୦୦୦ କର୍ମଚାରୀଙ୍କୁ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପଥର ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ନିର୍ମାଣାଧୀନ ୧୦ଟି ନୂଆ ବିଲ୍ଡିଂକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ କରାଯିବ।

ଏହା ବି ପଢନ୍ତୁ:-ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟର ନାଁ କାହିଁକି ରଖାଗଲା ସେବା ତୀର୍ଥ ? ପିଏମ୍ ମୋଦୀ କହିଲେ ଏହା ପଛର ଦର୍ଶନ ଓ ସଂକଳ୍ପ