World Pi Day: କିପରି ଏକ ସାଧାରଣ ଗଣିତ ସଂଖ୍ୟା ପାଲଟିଲା ଏକ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମହୋତ୍ସବ?

ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: କିଛି ସଂଖ୍ୟା ଉପଯୋଗୀ, କିଛି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। କିନ୍ତୁ 'ପାଇ' (Pi ବା π) ହେଉଛି ଏମିତି ଏକ ସଂଖ୍ୟା, ଯାହାକୁ ବୁଝିବାକୁ ମାନବଜାତିକୁ ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଲଗାଇ ଦେଇଥିଲା। ଶେଷରେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ତଥା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗାଣିତିକ ସ୍ଥିରାଙ୍କକୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇବା ପାଇଁ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ଏକାଠି ହୋଇଥିଲା। ପ୍ରତିବର୍ଷ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୪ ତାରିଖରେ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ 'ପାଇ ଦିବସ' ପାଳନ କରାଯାଏ। ଆମେରିକୀୟ ତାରିଖ ଲେଖିବା ପଦ୍ଧତି ଅନୁଯାୟୀ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୪ ପାଇର ପ୍ରଥମ ତିନୋଟି ଅଙ୍କ (୩.୧୪) ସହ ସମାନ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହି ଦିନକୁ ବଛାଯାଇଛି। ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସଂଯୋଗ ହେଉଛି, ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୪ ତାରିଖ ହେଉଛି ମହାନ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଆଲବର୍ଟ ଆଇନଷ୍ଟାଇନଙ୍କ ଜନ୍ମଦିନ ।

କେବେ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ପାଇ ଦିବସ?

ଆଧୁନିକ 'ପାଇ ଦିବସ' ପାଳନ ୧୯୮୮ ମସିହାରେ ସାନ ଫ୍ରାନ୍ସିସ୍କୋର ଏକ୍ସପ୍ଲୋରାଟୋରିୟମ୍‌ରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ପଦାର୍ଥବିଜ୍ଞାନୀ ଲାରି ଶ ପ୍ରଥମେ ଏହି ଗାଣିତିକ ସ୍ଥିରାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଜନ୍ମଦିନ ପାର୍ଟିର ଆୟୋଜନ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିଲେ। ପରେଡ୍ ଆୟୋଜନ ସହ ପେଷ୍ଟ୍ରି ଖାଇବା ମାଧ୍ୟମରେ ଏକ ଛୋଟ ପରୀକ୍ଷାଗାରରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଏହି ଉତ୍ସବ ଆଜି ଏକ ବିଶ୍ୱ ସାଂସ୍କୃତିକ ଘଟଣାରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି।

ପାଇ (π) ପ୍ରକୃତରେ କ'ଣ?

ଏହି ସଂଖ୍ୟାର ଆରମ୍ଭ ଏକ ଅତି ସରଳ ପ୍ରଶ୍ନରୁ ହୋଇଥାଏ: ଯଦି ଆପଣ କୌଣସି ବୃତ୍ତର ପରିଧିକୁ ମାପି ତାହାକୁ ଏହାର ବ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ବିଭାଜନ କରନ୍ତି, ତେବେ କଣ ମିଳିବ? ଉତ୍ତର ସର୍ବଦା ଏକ ସମାନ ସ୍ଥିର ମୂଲ୍ୟ ହିଁ ଆସିବ। ସେହି ସ୍ଥିର ମୂଲ୍ୟ ହେଉଛି 'ପାଇ'।

ସ୍କୁଲ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକରେ ଆମେ ଏହାକୁ ୨୨/୭ ହିସାବରେ ପଢ଼ୁ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣ କିମ୍ବା ସୀମିତ ସଂଖ୍ୟା ନୁହେଁ। ଏହାର ପ୍ରକୃତ ମୂଲ୍ୟ ହେଉଛି ୩.୧୪୧୫୯... ଯାହାକି ଏକ ପ୍ୟାଟର୍ଣ୍ଣ ବିହୀନ ଭାବେ ଅସୀମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥାଏ। ଜ୍ୟାମିତି, ତ୍ରିକୋଣମିତି, କ୍ୱାଣ୍ଟମ ମେକାନିକ୍ସ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ବିଭିନ୍ନ ରହସ୍ୟ ଭେଦ କରିବାରେ ପାଇର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଯେକୌଣସି ଗୋଲାକାର ବା ବୃତ୍ତାକାର ବସ୍ତୁରେ ପାଇ ଲୁଚି ରହିଥାଏ।

ଆର୍କିମିଡିସ୍ ଓ ପ୍ରାଚୀନ ସଭ୍ୟତାର ଅବଦାନ

ପ୍ରାଚୀନ ବାବିଲୋନୀୟ ଏବଂ ମିଶରୀୟମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜର ନିର୍ମାଣ ଓ ଜମି ମାପ ପାଇଁ ପାଇକୁ ଅନୁମାନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ। ତେବେ ଇତିହାସର ମହାନ ଗଣିତଜ୍ଞ ଆର୍କିମିଡିସ୍ ବହୁଭୂଜ ବ୍ୟବହାର କରି ପାଇ (π) ର ସଠିକ୍ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଏକ ବୃତ୍ତର ଭିତରେ ଏବଂ ବାହାରେ ବହୁଭୂଜ ଆଙ୍କି ସେ ପ୍ରମାଣ କରିଥିଲେ ଯେ ପାଇର ମୂଲ୍ୟ ଦୁଇଟି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସୀମା ମଧ୍ୟରେ ରହିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଥିରୁ ୨୨/୭ ର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅନୁମାନ ଆସିଥିଲା।

ଭାରତୀୟ ଗଣିତଜ୍ଞଙ୍କ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା

'ପାଇ'ର ଇତିହାସ କେବଳ ଗ୍ରୀକ୍ ଗଣିତଜ୍ଞଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ଗଣିତଜ୍ଞମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ସଂଖ୍ୟାକୁ ନେଇ ଅନେକ ଗବେଷଣା କରିଥିଲେ। ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନ, ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଗତିବିଧି, ଗ୍ରହଣ ଚକ୍ର ଏବଂ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ପାଇଁ ଏହାର ସଠିକ୍ ମାପ ନିତ୍ୟାନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ଥିଲା। ବିଶେଷ କରି ୟୁରୋପରେ କାଲକୁଲସ୍‌(Calculus)ର ଉଦ୍ଭାବନ ହେବାର ଶହ ଶହ ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ କେରଳ ସ୍କୁଲ୍ ଅଫ୍ ମ୍ୟାଥମେଟିକ୍ସର ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଅସୀମ ଶୃଙ୍ଖଳା ବିସ୍ତାର ବ୍ୟବହାର କରି ପାଇର ସଠିକ୍ ମୂଲ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବାରେ ବଡ଼ ସଫଳତା ପାଇଥିଲେ।